Quy trình thiết kế hệ thống PCCC: Tiêu chuẩn & Lưu ý 

Thiết kế hệ thống phòng cháy chữa cháy là hạng mục kỹ thuật then chốt trong mỗi dự án thiết kế thi công nội thất văn phòng. Việc áp dụng đúng quy trình thiết kế hệ thống PCCC ngay từ giai đoạn lên ý tưởng giúp đảm bảo an toàn vận hành, tối ưu công năng không gian và tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn pháp lý hiện hành.

➤ Khám phá dịch vụ thiết kế nội thất văn phòng chuyên nghiệp tại Maison Interior để kiến tạo không gian làm việc sáng tạo và hiệu quả.

1. Hệ thống PCCC là gì?

Hệ thống phòng cháy chữa cháy (PCCC) là tập hợp các thiết bị, giải pháp kỹ thuật và công nghệ được triển khai trong các công trình nhằm phòng ngừa, phát hiện và ứng phó kịp thời với các sự cố cháy nổ. Hệ thống này hoạt động đồng bộ để bảo vệ tính mạng con người, tài sản và môi trường, đồng thời giảm thiểu thiệt hại do hỏa hoạn gây ra.

2. Tiêu chuẩn thiết kế hệ thống PCCC theo quy định pháp luật

An toàn phòng cháy chữa cháy là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu được pháp luật Việt Nam quy định nhằm bảo vệ tính mạng con người và tài sản. Tùy theo loại hình công trình – từ văn phòng, tòa nhà cao tầng đến nhà xưởng hay kho chứa – các tiêu chuẩn thiết kế hệ thống PCCC có thể khác nhau, đảm bảo phù hợp với đặc thù và rủi ro cháy nổ riêng.

Trong quy trình thiết kế hệ thống PCCC, các tiêu chuẩn pháp luật hiện hành cần được tuân thủ bao gồm:

Nghị định và Quy chuẩn kỹ thuật:

• Nghị định 136/2020/NĐ-CP về quản lý hoạt động phòng cháy và chữa cháy.
• QCVN 06:2020/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công trình xây dựng.

Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) trọng yếu:

• TCVN 3890:2009 – Phương tiện PCCC cho nhà và công trình: trang bị, bố trí, kiểm tra và bảo dưỡng.
• TCVN 4756:1989 – Nối đất và nối không các thiết bị điện.
• TCVN 5307:2009 – Yêu cầu thiết kế kho dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ.
• TCVN 5334:2007 – An toàn trong thiết kế, lắp đặt và sử dụng thiết bị điện kho dầu mỏ.
• TCVN 5507:2002 – An toàn trong sản xuất, kinh doanh, bảo quản và vận chuyển hóa chất nguy hiểm.
• TCVN 5684:2003 – An toàn cháy công trình dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ.
• TCVN 5738:2000 – Yêu cầu kỹ thuật hệ thống báo cháy tự động.
• TCVN 6101:1990 – Thiết kế và lắp đặt hệ thống chữa cháy bằng CO2.
• TCVN 6160:1996 – Yêu cầu thiết kế hệ thống PCCC cho nhà cao tầng.
• TCVN 6223:1996 & 6223:2011 – An toàn trong các cửa hàng khí đốt hóa lỏng và dầu mỏ hóa lỏng.
• TCVN 6290:1997 – Kiểm tra chai chứa khí vĩnh cửu và tại thời điểm nạp khí.
• TCVN 6292:1997 – Kiểm tra chai chứa khí thép hàn có thể nạp lại.
• TCVN 6034:1997 – An toàn trong bảo quản, xếp dỡ và vận chuyển chai chứa khí đốt hóa lỏng.
• TCVN 6484:1999 – An toàn trong thiết kế, chế tạo và sử dụng xe bồn vận chuyển khí đốt hóa lỏng.
• TCVN 7161-1:2002 & 7161-9:2009 – Hệ thống chữa cháy bằng khí: tính chất vật lý và thiết kế hệ thống.
• TCVN 9206:2012 & 9207:2012 – Lắp đặt thiết bị điện và thiết kế hệ thống dây điện công trình nhà ở và công cộng.
• TCVN 2622:1995 – Yêu cầu thiết kế phòng cháy, chống cháy cho nhà và công trình.
• TCVN 4879:1989 – Biển báo an toàn liên quan đến PCCC.
• TCVN 5065:1990 – Tiêu chuẩn thiết kế khách sạn.
• TCVN 6161:1996 – Thiết kế phòng cháy và kiểm soát cháy cho chợ, trung tâm thương mại.
• TCVN 6379:1998 – Kỹ thuật thiết bị chữa cháy bằng trụ nước chữa cháy.
• TCVN 7278-1, 7278-2, 7278-3:2003 – Yêu cầu kỹ thuật chất tạo bọt chữa cháy với các độ nở khác nhau.
• TCVN 48:1996 – Quy định chung về phòng cháy và kiểm soát cháy cho các doanh nghiệp thương mại, dịch vụ.

Việc tuân thủ các tiêu chuẩn trên trong quy trình thiết kế hệ thống PCCC giúp chủ đầu tư và kỹ sư đảm bảo thiết kế, lắp đặt và vận hành hệ thống đạt hiệu quả tối ưu, đồng thời giảm thiểu rủi ro pháp lý khi thẩm duyệt thiết kế PCCC.

>> Xem thêm: Tổng hợp tiêu chuẩn PCCC tại Việt Nam: Danh mục & Quy định 

3. Hệ thống PCCC bao gồm những thành phần nào?

Một hệ thống phòng cháy chữa cháy (PCCC) được cấu thành từ nhiều thành phần hoạt động liên kết, đảm bảo phát hiện, cảnh báo và dập tắt cháy hiệu quả, bảo vệ con người và tài sản. Trong quy trình thiết kế hệ thống PCCC, việc xác định các thành phần này là bước quan trọng để triển khai bản vẽ, tính toán thủy lực và lập kế hoạch thi công.

3.1 Hệ thống cảnh báo cháy

Hệ thống cảnh báo cháy được thiết kế nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu cháy nổ và cảnh báo kịp thời để ngăn chặn sự cố lan rộng. Các thành phần chính bao gồm:

• Đầu báo cháy tự động: Nhận biết khói, nhiệt hoặc lửa và gửi tín hiệu đến trung tâm điều khiển.
• Nút nhấn khẩn cấp: Cho phép con người kích hoạt cảnh báo thủ công khi phát hiện cháy.
• Trung tâm báo cháy: Đầu não của hệ thống, xử lý tín hiệu từ các thiết bị và truyền lệnh cảnh báo.
• Thiết bị cảnh báo: Chuông, đèn, loa hướng dẫn thoát nạn, đảm bảo mọi người nhận biết sớm nguy cơ cháy.

Hệ thống cảnh báo cháy là tiêu chuẩn bắt buộc trong các công trình cao tầng, trung tâm thương mại, nhà xưởng, đảm bảo an toàn tối đa cho con người và tài sản.

3.2 Hệ thống báo động và thông báo

Hệ thống báo động và thông báo giúp phát tín hiệu cảnh báo và hướng dẫn sơ tán khi có cháy xảy ra. Ngoài ra, hệ thống này còn kết nối trực tiếp với lực lượng cứu hộ, như cảnh sát PCCC và đội cứu hỏa, giúp họ xác định chính xác vị trí cháy và triển khai phương án ứng cứu kịp thời.

3.3 Hệ thống thiết bị chữa cháy

Hệ thống chữa cháy là phần cốt lõi của quy trình thiết kế hệ thống PCCC, chịu trách nhiệm dập tắt đám cháy nhanh chóng và hạn chế thiệt hại. Hệ thống này được phân loại:

• Hệ thống chữa cháy bán tự động: Kết hợp giữa tự động và thủ công; con người cần can thiệp để kích hoạt hoặc điều khiển một phần quá trình dập lửa.
• Hệ thống chữa cháy tự động: Hoạt động hoàn toàn tự động dựa trên cảm biến khói, nhiệt hoặc lửa; khi phát hiện cháy, hệ thống sẽ kích hoạt các thiết bị chữa cháy mà không cần sự can thiệp trực tiếp.

3.3.1 Hệ thống chữa cháy Sprinkler 

Hệ thống Sprinkler được thiết kế để phát hiện và dập tắt đám cháy thông qua việc phun nước trực tiếp vào khu vực bị cháy. Khi nhiệt độ vượt mức cài đặt, cảm biến nhiệt của đầu phun sẽ kích hoạt, làm vỡ lớp chặn và phun nước. Điểm nổi bật của Sprinkler là chỉ kích hoạt các đầu phun tại khu vực xảy ra cháy, hạn chế hư hỏng tài sản không liên quan. Hệ thống phù hợp với các công trình như tòa nhà cao tầng, trung tâm thương mại, nhà kho và nhà máy sản xuất.

3.3.2 Hệ thống chữa cháy bằng bọt 

Hệ thống chữa cháy bằng bọt sử dụng dung dịch tạo bọt trộn với nước và không khí để tạo ra lớp bọt dày phủ lên bề mặt chất cháy, ngăn oxi tiếp xúc và làm mát hiệu quả. Hệ thống này đặc biệt thích hợp cho kho xăng dầu, kho hóa chất hoặc các khu vực có nguy cơ cháy nổ cao. Ưu điểm là gần như không làm hư hại hàng hóa, thiết bị và có khả năng dập cháy nhanh trong các đám cháy chất lỏng dễ cháy.

3.3.3 Hệ thống chữa cháy bằng CO2 

Hệ thống CO₂ có thể hoạt động tự động hoặc bán tự động, dập tắt đám cháy bằng cách loại bỏ oxy hoặc giảm nhiệt độ. Khi được kích hoạt, van điều khiển mở để xả khí CO₂ vào khu vực cháy, thay thế oxi và ngăn ngọn lửa lan rộng.

Lưu ý: CO₂ là khí độc hại với con người, do đó cần sơ tán trước khi tiến hành chữa cháy. Hệ thống phù hợp cho phòng máy, trung tâm dữ liệu, khu vực chứa thiết bị điện và thiết bị nhạy cảm.

3.3.4 Hệ thống chữa cháy bằng hóa chất khô 

Hệ thống hóa chất khô được thiết kế để kiểm soát nhanh các đám cháy do chất lỏng dễ cháy, khí đốt hoặc thiết bị điện. Khi kích hoạt, khí nén trong bình đẩy sẽ đưa bột hóa chất khô qua đường ống đến đầu phun. Bột hóa chất phủ lên đám cháy, cắt đứt nguồn oxi hoặc gián đoạn phản ứng cháy, dập tắt ngọn lửa hiệu quả. Hệ thống này phù hợp với nhà kho chứa hóa chất, khu vực sản xuất có nguy cơ cháy nổ cao, trạm xăng dầu và các công trình có yêu cầu an toàn cháy nghiêm ngặt.

4. Quy trình 9 bước thiết kế hệ thống PCCC đạt chuẩn

Trong ngành thiết kế thi công nội thất văn phòng và công trình công nghiệp, quy trình thiết kế hệ thống PCCC đóng vai trò then chốt, giúp tối ưu chi phí, giảm thiểu rủi ro và đảm bảo an toàn cho con người cùng tài sản. Dưới đây là trình tự 9 bước thiết kế hệ thống PCCC đạt chuẩn:

Bước 1: Tiếp nhận yêu cầu và phân loại công trình

Đơn vị thiết kế sẽ tiếp nhận yêu cầu từ chủ đầu tư, xác định mục đích sử dụng và đặc thù công trình. Quá trình này bao gồm đánh giá nguy cơ cháy nổ, phân loại công trình theo tiêu chuẩn hiện hành (ví dụ: tòa nhà cao tầng, nhà xưởng, trung tâm thương mại).

Bước 2: Khảo sát hiện trạng công trình

Khảo sát hiện trạng là bước quan trọng giúp đơn vị thiết kế hệ thống PCCC nắm bắt toàn diện cấu trúc vật lý, đặc điểm kiến trúc và môi trường xung quanh công trình, từ đó đưa ra phương án thiết kế phù hợp, đảm bảo hiệu quả phòng cháy chữa cháy và tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn pháp luật hiện hành. 

• Kiểm tra diện tích, số tầng, lối thoát hiểm, cầu thang và hệ thống giao thông cứu nạn.
• Xác định các khu vực có nguy cơ cháy nổ cao, kho chứa vật liệu dễ cháy và thiết bị tiềm ẩn nguy cơ cháy.
• Kiểm tra hệ thống điện, nước, thông gió và các thiết bị hiện có để đảm bảo tính khả thi khi lắp đặt hệ thống PCCC.
• Thu thập và đối chiếu dữ liệu về tiêu chuẩn pháp luật, quy chuẩn PCCC hiện hành (tham khảo QCVN 06:2020/BXD) nhằm đảm bảo hệ thống thiết kế đáp ứng yêu cầu an toàn tối đa.

Bước 3: Thiết kế hệ thống PCCC

Sau khi hoàn tất bước khảo sát hiện trạng, đơn vị thiết kế sẽ tiến hành xây dựng phương án hệ thống phòng cháy chữa cháy toàn diện, tối ưu cho từng loại công trình và tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn pháp luật hiện hành.

• Lựa chọn hệ thống và thiết bị PCCC phù hợp.
• Thiết kế hệ thống báo cháy và chữa cháy (Sprinkler, CO₂, bọt, hóa chất khô).
• Xác định phương án lối thoát hiểm và cứu nạn.
• Thiết kế hệ thống điện, nước và trạm bơm PCCC.
• Lập bản vẽ chi tiết toàn bộ hệ thống.

Bước 4: Thẩm duyệt thiết kế

Sau khi hoàn tất bản vẽ và tài liệu kỹ thuật, nhà thầu gửi toàn bộ đến cơ quan PCCC có thẩm quyền để thẩm duyệt. Bước này trong quy trình thiết kế hệ thống PCCC đảm bảo thiết kế tuân thủ pháp luật, vận hành hiệu quả và các thiết bị phối hợp đồng bộ. Thẩm duyệt giúp phát hiện và điều chỉnh sớm các vấn đề trước khi thi công, đảm bảo an toàn tối đa cho công trình và người sử dụng.

Bước 5: Phác thảo tiến độ và kế hoạch thi công

Sau thẩm duyệt, đơn vị thiết kế lập kế hoạch thi công chi tiết, phân chia các giai đoạn thực hiện, dự trù vật tư và nhân lực để đảm bảo tiến độ và chất lượng.

Bước 6: Thi công và lắp đặt hệ thống PCCC

Nhà thầu tiến hành thi công và lắp đặt hệ thống PCCC theo bản vẽ và kế hoạch đã được phê duyệt, đảm bảo từng hạng mục: hệ thống báo cháy, hệ thống chữa cháy, lối thoát hiểm và thiết bị hỗ trợ.

Bước 7: Nghiệm thu công trình

Sau khi hoàn tất thi công và lắp đặt, nhóm nghiệm thu của nhà thầu sẽ kiểm tra toàn bộ hệ thống và thiết bị PCCC, đảm bảo mọi hạng mục hoạt động đúng thiết kế và đáp ứng tiêu chuẩn an toàn.

Bước 8: Cơ quan PCCC nghiệm thu

Sau khi nhà thầu hoàn tất nghiệm thu nội bộ, cơ quan PCCC có thẩm quyền sẽ thực hiện nghiệm thu chính thức với các bước:

• Kiểm tra sự tuân thủ thiết kế và tiêu chuẩn PCCC.
• Đánh giá chất lượng lắp đặt các thiết bị chữa cháy.
• Thử nghiệm và kiểm tra hoạt động toàn bộ hệ thống.
• Cấp giấy chứng nhận nghiệm thu khi hệ thống đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật và an toàn.

>> Tìm hiểu thêm: Nghiệm thu PCCC là gì? Quy trình thực hiện, hồ sơ & chi phí

Bước 9: Bảo hành công trình

Nhà thầu chịu trách nhiệm bảo trì định kỳ và sửa chữa các sự cố phát sinh trong thời gian bảo hành. Đây là bước quan trọng trong quy trình thiết kế hệ thống PCCC để đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định, lâu dài và duy trì an toàn tối đa.

5. Một vài lưu ý khi thiết kế và thi công hệ thống PCCC

Để đảm bảo hệ thống phòng cháy chữa cháy (PCCC) vận hành hiệu quả, đạt tiêu chuẩn an toàn, đồng thời đáp ứng đầy đủ các yêu cầu pháp lý và kỹ thuật, trong quá trình thiết kế và thi công cần đặc biệt lưu ý một số yếu tố quan trọng sau:

• Vị trí lắp đặt phải đảm bảo khoảng cách an toàn với các công trình xung quanh.
• Hệ thống PCCC cần bao phủ toàn bộ diện tích công trình.
• Đảm bảo nguồn nước đủ áp suất và lưu lượng cho các hệ thống chữa cháy.
• Lối thoát hiểm và hệ thống cứu nạn phải rộng rãi, dễ tiếp cận, không bị cản trở.
• Thiết bị PCCC phải tương thích và hoạt động hiệu quả khi phối hợp với nhau.
• Lên kế hoạch bảo trì, kiểm tra định kỳ để duy trì hiệu quả hoạt động của hệ thống.
• Đào tạo người sử dụng về cách vận hành hệ thống PCCC và quy trình thoát hiểm khi có cháy.
• Dự phòng ngân sách cho các hoạt động bảo trì, nâng cấp và kiểm tra hệ thống PCCC.

Việc tuân thủ quy trình thiết kế hệ thống PCCC từ khâu khảo sát, thiết kế, thẩm duyệt đến thi công, nghiệm thu và bảo trì giúp đảm bảo an toàn tối đa cho con người và tài sản, đồng thời hỗ trợ chủ đầu tư vận hành công trình hiệu quả và tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn pháp lý hiện hành. Một hệ thống PCCC được lập kế hoạch và triển khai bài bản giúp giảm thiểu rủi ro cháy nổ, tối ưu chi phí bảo trì và nâng cao giá trị sử dụng lâu dài của công trình.

>> Xem ngay: 50+ Bản Vẽ Thiết Kế Văn Phòng Làm Việc Đẹp Hiện Đại Nhất

6. Câu hỏi thường gặp về thiết kế hệ thống PCCC

6.1 Bao lâu phải kiểm tra hệ thống PCCC một lần?

Theo TCVN 3890:2023, hệ thống phòng cháy chữa cháy trong công trình phải được kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ tối thiểu 2 lần/năm.

• Kiểm tra hàng tháng: test hoạt động của đầu báo cháy, chuông, đèn exit và áp lực bơm.
• Kiểm tra 6 tháng/lần: vệ sinh đầu báo khói, chạy thử hệ thống bơm và liên động.
• Kiểm tra hàng năm: đo kiểm toàn bộ hệ thống, thử phun sprinkler, thử van, bình chữa cháy, kiểm tra ống dẫn và van một chiều.

Việc duy trì kiểm định định kỳ giúp đảm bảo hệ thống PCCC luôn ở trạng thái sẵn sàng hoạt động, đồng thời là căn cứ pháp lý bắt buộc khi cơ quan PCCC tiến hành thanh tra.

6.2 Hệ thống PCCC có cần thẩm duyệt khi sửa chữa không?

Có. Theo Điều 13 Nghị định 136/2020/NĐ-CP, mọi công trình sửa chữa, cải tạo, mở rộng hoặc thay đổi công năng làm ảnh hưởng đến giải pháp PCCC đều phải nộp hồ sơ thẩm duyệt thiết kế lại. Các trường hợp phải thẩm duyệt lại gồm:

• Thay đổi công năng mặt bằng (ví dụ chuyển từ văn phòng sang kho lưu trữ, bếp ăn).
• Cải tạo hệ thống sprinkler, di dời đầu báo cháy, thay đổi đường ống, trần kỹ thuật.
• Nâng cấp, thay thế tủ trung tâm báo cháy, bơm, hoặc nguồn điện dự phòng.

Nếu chỉ bảo trì, vệ sinh hoặc thay thế thiết bị tương đương (không thay đổi giải pháp kỹ thuật) thì không cần thẩm duyệt lại, nhưng vẫn phải có biên bản nghiệm thu nội bộ và lưu hồ sơ quản lý vận hành.

6.3 Có thể dùng chung một hệ thống PCCC cho nhiều tầng không? 

Có thể, nhưng phải được thiết kế tách zone độc lập cho từng tầng hoặc nhóm khu vực theo TCVN 5738:2021 và TCVN 7336:2021.

• Với hệ thống báo cháy: mỗi tầng là một vùng (zone) riêng, có đèn báo cháy tầng và hiển thị vị trí cụ thể.

• Với hệ thống sprinkler: có thể dùng chung đường ống cấp nước và bơm trung tâm, nhưng phải có van khóa, đồng hồ áp lực và van kiểm tra riêng cho từng tầng.

• Khi một zone cháy được kích hoạt, chỉ tầng đó nhận lệnh báo động và phun chữa cháy, các tầng khác duy trì trạng thái bình thường.

Giải pháp này thường được áp dụng cho các cao ốc văn phòng từ 10-25 tầng, giúp tối ưu chi phí đầu tư mà vẫn đảm bảo tính an toàn – dễ quản lý bảo trì.

>> Có thể bạn quan tâm:

• 6 Loại Vật Liệu Lát Sàn Văn Phòng Trong Thiết Kế Nội Thất
• Các loại rèm văn phòng đẹp phổ biến chống nắng tốt
• 50+ mẫu trần thạch cao văn phòng đẹp, sang trọng, hiện đại
• Vinyl là gì? Đặc điểm & Ứng dụng của Vinyl trong nội thất
• Tiêu chí chọn màu sơn văn phòng đẹp, bền cho doanh nghiệp