Quy chuẩn chiếu sáng văn phòng theo tiêu chuẩn WELL

Tiêu chuẩn chiếu sáng văn phòng theo WELL tập trung vào chất lượng ánh sáng phục vụ thị giác, nhịp sinh học và khả năng điều chỉnh của người sử dụng. Doanh nghiệp cần xác định phiên bản áp dụng, tiêu chí đánh giá và điều kiện đo trước khi lựa chọn đèn hoặc cải tạo hệ thống.

1. Phạm vi áp dụng tiêu chuẩn WELL trong chiếu sáng văn phòng

Tiêu chuẩn WELL (WELL Building Standard) là hệ thống đánh giá công trình và không gian dựa trên các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Nhóm Ánh sáng (Light) xem xét cả ánh sáng tự nhiên và ánh sáng điện trong môi trường làm việc.

1.1. WELL và quy chuẩn chiếu sáng tại Việt Nam

Doanh nghiệp chủ động lựa chọn áp dụng tiêu chuẩn WELL và theo đuổi chứng nhận. Các yêu cầu cụ thể được xác định theo mục tiêu dự án và phạm vi đăng ký chứng nhận.

QCVN 22:2016/BYT quy định mức cho phép về chiếu sáng nơi làm việc. Khi lập yêu cầu thiết kế, doanh nghiệp cần phân biệt yêu cầu WELL với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Các tiêu chuẩn ánh sáng trong thiết kế văn phòng, quy chuẩn và căn cứ liên quan cần được đối chiếu theo phạm vi dự án.

1.2. Phiên bản WELL và mục tiêu chứng nhận của dự án

WELL v2 sử dụng các mã tính năng từ L01 đến L09 cho nhóm Ánh sáng. Yêu cầu chi tiết cần được đối chiếu với phiên bản WELL và các bản bổ sung áp dụng cho dự án. Hồ sơ thiết kế nên ghi rõ căn cứ áp dụng để các bên thống nhất việc lựa chọn thiết bị và đánh giá kết quả.

Doanh nghiệp có thể lựa chọn các tiêu chí phù hợp để cải thiện chiếu sáng. Với dự án theo đuổi chứng nhận WELL, việc đánh giá còn bao gồm các nhóm yêu cầu khác ngoài ánh sáng. Ngoài ra, dự án cũng cần thực hiện thủ tục hồ sơ và xác minh theo chương trình.

2. Vai trò của chiếu sáng theo WELL đối với môi trường làm việc

Các yêu cầu chiếu sáng theo WELL gắn với nhu cầu sử dụng thực tế trong môi trường làm việc:

• Thị giác: Bố trí ánh sáng phù hợp với công việc, hạn chế chói và chênh lệch sáng gây khó chịu.
• Nhịp sinh học: Xác định yêu cầu về ánh sáng tới mắt, thời điểm và thời lượng tiếp xúc trong ngày.
• Khả năng điều chỉnh: Cho phép người sử dụng kiểm soát ánh sáng trong phạm vi phù hợp với công việc.

Tác động của ánh sáng phụ thuộc vào điều kiện tiếp xúc và nhu cầu của từng người. Khi đánh giá hiệu quả cải tạo, doanh nghiệp cần kết hợp kết quả kiểm tra kỹ thuật với phản hồi của người sử dụng trong quá trình làm việc.

3. Các tiêu chí chiếu sáng trong WELL v2

Mỗi tiêu chí trong nhóm Ánh sáng (Light) có mục tiêu và cách chứng minh mức độ đáp ứng riêng. Doanh nghiệp cần xác định các tiêu chí áp dụng trước khi lập yêu cầu kỹ thuật.

3.1. Yêu cầu bắt buộc và tiêu chí cộng điểm

Trong WELL v2, L01 và L02 là điều kiện tiên quyết (Preconditions) mà dự án theo đuổi chứng nhận cần đáp ứng trong phạm vi đăng ký. Các tiêu chí từ L03 đến L09 thuộc nhóm cộng điểm (Optimizations). Việc lựa chọn tiêu chí cộng điểm cần căn cứ vào mục tiêu chứng nhận, điều kiện mặt bằng và yêu cầu chấm điểm của dự án.

3.2. Các tiêu chí ánh sáng từ L01 đến L09

Mỗi mã tiêu chí tương ứng với một nhóm yêu cầu chiếu sáng:

3.3. Phạm vi đánh giá tại từng khu vực văn phòng

Phạm vi đánh giá được xác định theo công năng, điều kiện sử dụng và yêu cầu của từng tiêu chí. Khu làm việc thường xuyên, phòng họp, pantry và hành lang có thể được đánh giá theo những điều kiện khác nhau.

Hồ sơ cần ghi rõ khu vực, vị trí làm việc và nhóm người sử dụng thuộc phạm vi đánh giá. Với mặt bằng thuê, đơn vị thiết kế cần phân định hệ thống do doanh nghiệp quản lý và hệ thống thuộc tòa nhà.

4. Các thông số cần đánh giá khi áp dụng chiếu sáng theo WELL

Đánh giá chiếu sáng theo WELL cần kết hợp các chỉ số về thị giác, nhịp sinh học và chất lượng ánh sáng. Với từng chỉ số, cần xác định vị trí kiểm tra, trạng thái vận hành và phương án đáp ứng của dự án.

4.1. Độ rọi trên bề mặt làm việc

Độ rọi biểu thị lượng ánh sáng tới một bề mặt, được đo bằng lux (lx). Trong văn phòng, bề mặt đánh giá có thể là mặt bàn, tài liệu hoặc khu vực thực hiện nhiệm vụ cụ thể.

L02 cho phép lựa chọn các phương án đáp ứng với căn cứ chiếu sáng tương ứng. Hồ sơ cần ghi rõ mức độ rọi yêu cầu, mặt phẳng đánh giá và loại công việc. Kết luận cho cả khu vực cần dựa trên các vị trí đánh giá và phương pháp kiểm tra đã thống nhất.

4.2. Ánh sáng tại mắt và các chỉ số EML, melanopic EDI

Ánh sáng phục vụ nhịp sinh học cần được đánh giá tại mắt người sử dụng. Các yếu tố cần xem xét gồm phổ nguồn sáng, lượng ánh sáng tới mắt, vị trí và hướng nhìn. Các chỉ số thị giác và melanopic được phân biệt theo nội dung đánh giá và cách chuẩn hóa:

EML và melanopic EDI sử dụng các quy ước chuẩn hóa khác nhau. Việc xác định hai chỉ số cần dữ liệu phổ hoặc thiết bị đo phù hợp. Thời điểm và thời lượng tiếp xúc được đánh giá riêng theo phương án áp dụng cho dự án.

4.3. Nhiệt độ màu tương quan

Nhiệt độ màu tương quan (CCT) được biểu thị bằng kelvin (K), mô tả sắc ánh sáng trắng theo hướng ấm hoặc lạnh. CCT giúp lựa chọn sắc ánh sáng phù hợp với hoạt động và thiết kế không gian.

Hai nguồn sáng có cùng CCT vẫn có thể khác nhau về phổ ánh sáng. Khi đánh giá tác động sinh học, nhóm thiết kế cần xem xét nhiệt độ màu cùng dữ liệu quang phổ, điều kiện sử dụng và các chỉ tiêu chiếu sáng khác.

>> Xem thêm: Ánh sáng xanh là gì? Tác động ánh sáng xanh trong văn phòng

4.4. Chất lượng hoàn màu của nguồn sáng

Chỉ số hoàn màu (CRI) thể hiện mức độ tái hiện màu sắc so với nguồn sáng tham chiếu có cùng nhiệt độ màu. R9 bổ sung thông tin về khả năng thể hiện màu đỏ bão hòa. Phương pháp IES TM-30 sử dụng hệ chỉ số và tập mẫu màu riêng để đánh giá khả năng thể hiện màu.

Khi áp dụng L08, nhóm thiết kế cần đối chiếu dữ liệu thử nghiệm với phương án đánh giá hoàn màu được lựa chọn. Chỉ số CRI trong tài liệu sản phẩm cần được xem cùng các điều kiện của phương án để xác nhận yêu cầu chất lượng chiếu sáng theo WELL.

4.5. Kiểm soát chói và cân bằng thị giác

Chỉ số chói lóa thống nhất (UGR) được dùng trong một số phương án đánh giá chói do ánh sáng điện. Với phương án đánh giá bằng UGR của L04 trong bản bổ sung WELL v2 quý IV/2024, ngưỡng yêu cầu là UGR ≤19.

Khi kiểm tra kết quả đánh giá chói, cần xem xét bố trí đèn, đặc tính bề mặt và hướng quan sát thực tế. Cân bằng thị giác còn xét độ đồng đều và chênh lệch sáng giữa các vùng để hạn chế chuyển tiếp sáng đột ngột gây khó chịu.

4.6. Nhấp nháy của đèn và hệ điều khiển

Nhấp nháy là sự biến thiên ánh sáng theo thời gian. Đèn cần được kiểm tra cùng bộ nguồn và hệ điều khiển, bao gồm trạng thái làm mờ nếu được sử dụng.

Hồ sơ thiết bị cần ghi phương pháp thử và kết quả tương ứng với yêu cầu áp dụng. Thông tin “chống nhấp nháy” trên nhãn và kết quả quan sát bằng mắt thường cần được đối chiếu với báo cáo thử nghiệm của đúng cấu hình thiết bị.

4.7. Chỉ số và dữ liệu đánh giá ánh sáng tự nhiên

Khi đánh giá ánh sáng tự nhiên, cần phân biệt chỉ số kết quả mô phỏng với các thông số vật liệu đầu vào:

• sDA: Chỉ số kết quả mô phỏng, thể hiện tỷ lệ diện tích đạt độ rọi mục tiêu trong tỷ lệ thời gian sử dụng xác định.
• VLT: Thông số đầu vào về khả năng truyền ánh sáng nhìn thấy qua kính.
• LRV: Thông số đầu vào về mức phản xạ ánh sáng nhìn thấy của bề mặt.

Mô phỏng cần phản ánh hướng công trình, vật cản, kính, che nắng và vật liệu hoàn thiện. Khi thay đổi vị trí vách hoặc bố trí chỗ ngồi, nhóm thiết kế cần xem lại kết quả tại các khu vực chịu ảnh hưởng.

5. Quy trình áp dụng WELL cho chiếu sáng văn phòng

Doanh nghiệp cần thống nhất mục tiêu áp dụng WELL, dữ liệu thiết kế và phương pháp kiểm tra kết quả ngay từ đầu. Quy trình triển khai gồm năm bước:

5.1. Xác định mục tiêu và phạm vi áp dụng

Trước khi chốt nhiệm vụ thiết kế, doanh nghiệp cần xác định mục tiêu cải thiện chiếu sáng hoặc theo đuổi chứng nhận. Các bên cần thống nhất:

• Phạm vi mặt bằng và khu vực được đánh giá.
• Phiên bản WELL, tiêu chí và phương án đáp ứng được lựa chọn.
• Trách nhiệm của từng bên trong thiết kế, cung cấp dữ liệu, kiểm tra và vận hành.

Các nội dung đã thống nhất cần được ghi trong bản yêu cầu thiết kế để làm căn cứ phối hợp và nghiệm thu.

5.2. Khảo sát ánh sáng và hiện trạng mặt bằng

Khảo sát hiện trạng cần ghi nhận điều kiện sử dụng và những hạn chế của hệ thống hiện có:

• Vị trí cửa kính, rèm, vật cản và khả năng nhận ánh sáng tự nhiên.
• Vị trí đèn, bộ nguồn, công tắc và thiết bị điều khiển.
• Bố trí chỗ ngồi và màn hình.
• Các khu vực người sử dụng phản ánh bị chói hoặc thiếu sáng.
• Số đo hiện trạng, thời điểm đo và trạng thái của đèn, rèm.

Doanh nghiệp thuê văn phòng cần xác nhận quyền điều chỉnh đèn, hệ điều khiển, rèm và các hạng mục liên quan với đơn vị quản lý tòa nhà.

5.3. Phối hợp bố trí mặt bằng, trần và hệ thống điện

Vị trí chỗ ngồi, hướng màn hình và vách ngăn ảnh hưởng đến phân bố ánh sáng. Nhóm thiết kế cần kiểm tra đồng thời điều kiện ánh sáng tự nhiên, hệ đèn và các bề mặt phản xạ trước khi chốt bố trí.

Trên bản vẽ cơ điện (MEP), nhóm thiết kế cần phối hợp vị trí đèn với mặt bằng trần, thiết bị kỹ thuật, hệ thống điện và phân vùng điều khiển. Các thay đổi sau khi chốt thiết kế cần được đối chiếu với yêu cầu chiếu sáng đã thống nhất.

5.4. Lựa chọn đèn, thiết bị điều khiển và đèn bổ sung

Thiết bị cần phù hợp với kết quả thiết kế chiếu sáng văn phòng và các tiêu chí áp dụng. Nhóm thiết kế cần đối chiếu các thông tin kỹ thuật và nhu cầu sử dụng:

• Dữ liệu quang học và phổ ánh sáng phù hợp với mục tiêu đánh giá.
• Kết quả hoàn màu và nhấp nháy của đúng mẫu thiết bị.
• Khả năng làm mờ, phân vùng và tương thích giữa đèn với thiết bị điều khiển.
• Khả năng điều chỉnh tại khu vực làm việc và nhu cầu đèn bổ sung.

Đèn bàn hoặc đèn bổ sung cần được bố trí phù hợp với nhu cầu công việc, tránh gây chói trực tiếp hoặc chói do phản xạ trên màn hình.

5.5. Kiểm tra trước bàn giao và theo dõi vận hành

Trước bàn giao, các bên cần kiểm tra thiết bị thực tế, thử vận hành hệ điều khiển và đánh giá kết quả theo tiêu chí đã thống nhất. Sai lệch cần được ghi nhận, xử lý và kiểm tra lại tại khu vực bị ảnh hưởng.

Khi vận hành, doanh nghiệp cần tiếp nhận phản hồi về thiếu sáng, chói hoặc khó điều chỉnh ánh sáng. Khi đổi chỗ ngồi, thay đèn hoặc sửa vách ngăn, doanh nghiệp cần đối chiếu hồ sơ chiếu sáng để xác định nhu cầu đánh giá lại.

>> Xem thêm: Defect list là gì? Cách lập và quản lý lỗi trong thi công văn phòng

6. Hồ sơ và đo kiểm chiếu sáng theo WELL

Hồ sơ là căn cứ đối chiếu yêu cầu thiết kế với thiết bị đã lắp và bằng chứng đánh giá. Kết quả kiểm tra cần ghi rõ khu vực và điều kiện thực hiện.

6.1. Hồ sơ thiết kế và dữ liệu của bộ đèn

Bộ hồ sơ cần thể hiện đầy đủ các nội dung sau để phục vụ việc kiểm tra và đối chiếu:

• Căn cứ áp dụng cho dự án.
• Mặt bằng bố trí đèn và phân vùng điều khiển.
• Kết quả tính toán hoặc mô phỏng liên quan đến yêu cầu chiếu sáng.
• Danh mục thiết bị ghi đúng mã sản phẩm, cấu hình bộ nguồn và thiết bị điều khiển được sử dụng.

Dữ liệu quang học, phổ ánh sáng và kết quả thử nghiệm cần tương ứng với thiết bị trong thiết kế. Trước khi chấp thuận thay thế sản phẩm, các bên cần kiểm tra lại những chỉ tiêu bị ảnh hưởng.

6.2. Điều kiện đo, vị trí đo và kết quả kiểm tra

Phương pháp kiểm tra cần phù hợp với yêu cầu chiếu sáng cần đánh giá. Bảng dưới đây nêu bằng chứng cần đối chiếu và điều kiện cần ghi rõ cho từng nhóm yêu cầu:

Biên bản cần ghi rõ thiết bị đo, tình trạng hiệu chuẩn, thời gian, vị trí kiểm tra và kết quả. Với dự án chứng nhận, số lượng điểm đo và thủ tục thực hiện cần tuân theo phương án xác minh được áp dụng cho dự án.

6.3. Phân biệt nghiệm thu nội bộ với xác minh WELL

Nghiệm thu nội bộ đối chiếu hệ thống với thiết kế, yêu cầu kỹ thuật và phạm vi hợp đồng để xác định hạng mục cần sửa trước bàn giao hoặc chứng nhận. Xác minh WELL tuân theo quy trình về hồ sơ và kiểm tra của chương trình, do tổ chức và nhân sự đo kiểm đủ điều kiện thực hiện. Biên bản nghiệm thu được quản lý riêng với kết quả xác minh.'

Doanh nghiệp nên chốt mục tiêu WELL và phạm vi đánh giá trước khi phê duyệt phương án thiết kế thi công văn phòng. Hồ sơ cần ghi rõ yêu cầu chiếu sáng đã thống nhất, cùng tiêu chí bàn giao làm căn cứ kiểm tra kết quả sau lắp đặt.

7. Câu hỏi thường gặp về chiếu sáng văn phòng theo WELL

7.1. Văn phòng thiếu cửa sổ có thể áp dụng tiêu chuẩn WELL không?

Có thể áp dụng các tiêu chí phù hợp với mặt bằng và phiên bản WELL. Thiếu cửa sổ làm hạn chế khả năng đáp ứng một số tiêu chí ánh sáng tự nhiên. Nhóm dự án cần kiểm tra phương án tiếp xúc ánh sáng trong nhà và điều kiện của từng tính năng trước khi xác định mục tiêu chứng nhận.

7.2. Có cần thay toàn bộ hệ đèn để áp dụng tiêu chuẩn WELL không?

Phạm vi thay đèn phụ thuộc vào kết quả khảo sát và dữ liệu của thiết bị hiện hữu. Có thể tận dụng thiết bị đáp ứng yêu cầu, đồng thời điều chỉnh bố trí hoặc điều khiển. Khi thiếu dữ liệu cần thiết, nhóm dự án cần kiểm tra bổ sung trước khi xác nhận phương án giữ lại.

7.3. Đáp ứng nhóm Light đã đủ để văn phòng được chứng nhận WELL chưa?

Chứng nhận WELL đánh giá nhiều nhóm yêu cầu ngoài ánh sáng. Dự án cần đáp ứng các điều kiện tiên quyết, yêu cầu điểm số và thủ tục xác minh theo phạm vi đăng ký. Kết quả của nhóm Light đóng góp vào quá trình đánh giá chung.

7.4. Chiếu sáng theo WELL có giúp giảm điện năng tiêu thụ không?

Có thể giảm điện năng khi thiết kế tận dụng ánh sáng tự nhiên, sử dụng đèn hiệu suất phù hợp và điều khiển theo nhu cầu. Mức tiêu thụ còn phụ thuộc yêu cầu chiếu sáng, thời gian sử dụng và cách vận hành. Doanh nghiệp cần đánh giá đồng thời chất lượng ánh sáng và điện năng của phương án.

7.5. Đèn đổi nhiệt độ màu có phải điều kiện bắt buộc khi áp dụng WELL không?

Yêu cầu thiết bị phụ thuộc vào tính năng và phương án đáp ứng được lựa chọn. Đèn điều chỉnh nhiệt độ màu có thể hỗ trợ một số kịch bản chiếu sáng. Việc đánh giá vẫn cần xét ánh sáng tại mắt, hoàn màu, chói và nhấp nháy theo phương án lựa chọn.

Tác giả

Bùi Đức Huy

Deputy Director - Maison Interior

Với hơn 8 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thiết kế nội thất, Bùi Đức Huy mang đến góc nhìn chuyên sâu, cập nhật xu hướng mới và chia sẻ các giải pháp thiết kế tối ưu, phù hợp với nhu cầu thực tế của khách hàng.

huy.bui@maisoninterior.vn LinkedIn